Fragment monografii „JANKOWICE – rekonstrukcja obrazów i słów„, która ukarze się w II połowie 2026 roku.

Choć dzisiejsze Jankowice mogą wydawać się spokojną miejscowością położoną pośród lasów, ich ziemia skrywa tajemnice sięgające tysięcy lat wstecz. Historia tej wsi to nie tylko suche daty w dokumentach, ale fascynująca podróż od epoki kamienia po czasy rycerzy i zakonników.

Archeologia Jankowic, położonych w bezpośrednim sąsiedztwie Rud oraz historycznego ośrodka w Raciborzu, stanowi niezwykle istotne źródło poznania dziejów tej miejscowości – sięgających głęboko w pradzieje, na długo przed pojawieniem się pierwszych zapisów pisanych. Materiał archeologiczny pozwala bowiem uchwycić ciągłość osadnictwa, zmiany kulturowe oraz znaczenie tego obszaru w szerszym kontekście regionu górnej Odry.

kliknij i posłuchaj

Najstarsze ślady obecności człowieka na terenie Jankowic wiążą się już z mezolitem, kiedy to obszary leśne i nadrzeczne stanowiły dogodne środowisko dla grup łowiecko-zbierackich. Znaleziska o nieokreślonym charakterze, datowane na ten okres, wskazują, że teren dzisiejszej wsi był wykorzystywany sezonowo, zapewne jako miejsce obozowisk związanych z eksploatacją zasobów leśnych. Już wówczas zarysowuje się jedna z podstawowych cech tego obszaru – jego ścisły związek z krajobrazem leśnym, który determinował sposób życia kolejnych pokoleń mieszkańców.

Wyraźniejszy obraz przynoszą znaleziska z neolitu (ok. 4500–1700 p.n.e.), kiedy to nastąpiła fundamentalna zmiana cywilizacyjna – przejście od gospodarki zbieracko-łowieckiej do osiadłego trybu życia opartego na rolnictwie i hodowli. Koncentracja stanowisk archeologicznych pomiędzy dzisiejszymi ulicami Leśną a Raciborską (w rejonie tzw. „Myta”) wskazuje, że właśnie tam rozwijało się najstarsze trwałe osadnictwo. Były to zapewne niewielkie osady rolnicze, których mieszkańcy wykorzystywali żyzne fragmenty terenu w otoczeniu lasów.

Kolejnym ważnym etapem są znaleziska związane z kultura przeworska (III w. p.n.e. – V w. n.e.), reprezentujące okres epoki żelaza. Odkryte fragmenty ceramiki w rejonie określanym lokalnie jako Zakuźnie świadczą o obecności ludności tej kultury, która była częścią szerokiego kręgu osadniczego obejmującego znaczną część ziem dzisiejszej Polski. Bywa ona wiązana z ludami określanymi przez autorów antycznych mianem Wenedów, choć identyfikacja ta pozostaje przedmiotem dyskusji naukowej. Jej obecność na terenie Jankowic wskazuje, że obszar ten nie był peryferyjny, lecz uczestniczył w ówczesnych procesach osadniczych i wymianie kulturowej.

Z okresu wczesnego średniowiecza pochodzą kolejne, choć słabo rozpoznane ślady osadnictwa. W materiałach archeologicznych pojawiają się także wzmianki o możliwym grodzisku, co – jeśli zostałoby potwierdzone – mogłoby świadczyć o istnieniu w tym rejonie punktu o charakterze obronnym lub administracyjnym. Nawet jeśli brak jednoznacznych dowodów, sama możliwość jego istnienia podkreśla znaczenie strategiczne tego obszaru, położonego na pograniczu ważnych szlaków lokalnych.

Szczególne miejsce w archeologii Jankowic zajmuje jednak tzw. „Skarb Jankowicki”, odkryty w 1965 roku na pograniczu Jankowic i Rud. Znalezisko to – jedno z najważniejszych na Raciborszczyźnie – składało się z ponad 250 srebrnych monet ukrytych w dwóch glinianych naczyniach. Monety, datowane na XIV–XV wiek, obejmowały głównie halerze raciborskie i cieszyńskie, ale także grosze praskie oraz unikatowy egzemplarz z Bytomia. Sam fakt ich zdeponowania świadczy o niespokojnych czasach późnego średniowiecza, kiedy to ukrywanie majątku w ziemi było częstą praktyką w obliczu zagrożeń – wojen, grabieży czy niestabilności politycznej.

Odkrycie skarbu ma również wymiar symboliczny. Pokazuje bowiem, że teren Jankowic nie był odizolowaną, ubogą osadą leśną, lecz funkcjonował w obrębie sieci gospodarczej regionu. Obecność monet z różnych ośrodków wskazuje na rozwinięte kontakty handlowe mieszkańców tych ziem, a także na ich uczestnictwo w obiegu pieniężnym późnośredniowiecznego Śląska.

Zestawienie wszystkich znanych stanowisk archeologicznych – od mezolitu, przez neolit i epokę żelaza, aż po średniowiecze – ukazuje Jankowice jako przestrzeń o długiej i nieprzerwanej tradycji osadniczej.

Patrząc przez pryzmat odkryć archeologicznych nadajemy więc Jankowicom głębię historyczną, której nie sposób uchwycić wyłącznie na podstawie źródeł pisanych. To dzięki nim możliwe jest odtworzenie najdawniejszych etapów zasiedlenia, zrozumienie relacji człowieka z otaczającym środowiskiem leśnym oraz dostrzeżenie ciągłości życia ludzkiego na tym obszarze przez tysiąclecia.

czytaj kolejne fragmenty: