| Rok | Liczba mieszkańców | Liczba budynków mieszkalnych | Liczba rodzin / gosp. domowych |
| 1783 | 125 | ||
| 1819 | 170 | 31 | – |
| 1830 | 140 | 35 | – |
| 1837 | 218 | ||
| 1855 | 317 | 39 | 67 |
| 1861 | 338 | – | – |
| 1867 | 342 | – | – |
| 1871 | 317 | 41 | 73 |
| 1885 | 312 | 48 | 67 |
| 1895 | – | – | 64 |
| 1905 | 334 | 58 | 72 |
| 1917 | 360 | – | – |
| 1925 | 408 | 63 | 84 |
| 1926 | 408 | – | – |
| 1943 | 470 | – | – |
| 1950 | 403 | – | – |
| 1988 | 465 | 138 | |
| 2002 | 454 | 102 | 144 |
| 2009 | 438 | – | – |
| 2011 | 441 | – | – |
| 2021 | 439 | – | – |
| 2026 | 419 | – | – |
1. Okres przedindustrialny – stabilna wieś rolnicza (1783–1830)
W 1783 roku Jankowice liczyły 125 mieszkańców. Była to niewielka osada funkcjonująca jeszcze w realiach feudalnych państwa pruskiego, zdominowana przez gospodarkę rolną i zależna od dóbr klasztornych związanych z Rudami.
Do 1819 roku liczba mieszkańców wzrosła do 170 osób (+36%). Wzrost ten można wiązać z okresem względnej stabilizacji po wojnach śląskich XVIII wieku oraz stopniową odbudową demograficzną po wcześniejszych konfliktach i epidemiach.
Jednak już w 1830 roku nastąpił spadek do 140 mieszkańców. Najprawdopodobniej wpływ miały tutaj:
- kryzysy gospodarcze początku XIX wieku,
- skutki wojen napoleońskich,
- epidemie cholery, które od lat 20. XIX wieku wielokrotnie przechodziły przez Śląsk,
- emigracja ludności do rozwijających się ośrodków miejskich.
Warto zauważyć, że mimo spadku ludności liczba budynków mieszkalnych wzrosła z 31 do 35. Może to świadczyć o rozdrabnianiu gospodarstw i powstawaniu mniejszych rodzin chłopskich.
2. Dynamiczny wzrost XIX wieku (1837–1867)
Lata 1837–1867 przyniosły bardzo szybki przyrost ludności:
- 1837 – 218 mieszkańców,
- 1855 – 317 mieszkańców,
- 1861 – 338 mieszkańców,
- 1867 – 342 mieszkańców.
W ciągu zaledwie 30 lat populacja wzrosła o ponad 56%.
Był to okres:
- poprawy warunków sanitarnych,
- rozwoju rolnictwa,
- spadku śmiertelności dzieci,
- względnego pokoju w państwie pruskim,
- rozwoju przemysłu na Górnym Śląsku.
Jednocześnie Jankowice nie były jeszcze silnie uprzemysłowione, dlatego zachowywały charakter tradycyjnej wsi rodzinnej o wysokim przyroście naturalnym.
Ciekawe są dane z 1855 roku:
- 317 mieszkańców,
- 39 domów,
- 67 gospodarstw domowych.
Oznacza to średnio:
- około 8,1 osoby na budynek,
- około 4,7 osoby na gospodarstwo.
Pokazuje to znaczne zagęszczenie ludności i częste współzamieszkiwanie kilku rodzin pod jednym dachem — zjawisko typowe dla śląskiej wsi XIX wieku.
3. Stabilizacja i początek emigracji (1871–1914)
Po osiągnięciu maksimum około połowy XIX wieku nastąpiła stabilizacja:
- 1871 – 317 mieszkańców,
- 1885 – 312 mieszkańców,
- 1905 – 334 mieszkańców.
Liczba ludności praktycznie zatrzymała się na poziomie około 300–340 osób.
Wpływ miały tutaj:
- emigracja zarobkowa do miast przemysłowych,
- wyjazdy do Westfalii i Nadrenii („westfalczycy”),
- ograniczone możliwości utrzymania licznych rodzin na małych gospodarstwach.
Jednocześnie rosła liczba budynków:
- 41 domów w 1871,
- 48 domów w 1885,
- 58 domów w 1905.
Świadczy to o poprawie poziomu życia i stopniowym przechodzeniu od wielorodzinnych gospodarstw do bardziej samodzielnych rodzin nuklearnych.
W 1905 roku:
- 334 mieszkańców,
- 58 budynków,
- 72 gospodarstwa.
Daje to:
- około 5,8 osoby na dom,
- około 4,6 osoby na gospodarstwo.
To wyraźny spadek zagęszczenia względem połowy XIX wieku.
4. I wojna światowa i okres międzywojenny (1914–1939)
W 1917 roku liczba mieszkańców wynosiła 360 osób, a w 1925 już 408.
To interesujące, ponieważ okres ten obejmuje:
- I wojnę światową,
- kryzys gospodarczy,
- powstania śląskie,
- plebiscyt,
- zmianę sytuacji politycznej regionu.
Mimo trudności liczba ludności rosła. Powodem mogły być:
- wysoki przyrost naturalny,
- powrót części ludności po wojnie,
- rozwój lokalnego rolnictwa,
- nowi „mieszkańcy” wsi
- względna stabilizacja po podziale Górnego Śląska.
W 1925 roku:
- 63 budynki,
- 84 gospodarstwa.
Średnio:
- 6,5 osoby na budynek,
- 4,9 osoby na gospodarstwo.
Wieś nadal była bardzo gęsto zaludniona.
5. II wojna światowa i maksimum demograficzne (1939–1950)
Najwyższą liczbę mieszkańców odnotowano w 1943 roku — 470 osób.
Paradoksalnie okres wojny przyniósł wzrost ludności spowodowany chociażby zwiększeniem obsady posterunków celnych zlokalizowanych we wsi i osiedlaniem się nowych „mieszkańców”.
Po 1945 roku nastąpił spadek:
- 1950 – 403 mieszkańców.
Wpływ miały:
- ofiary wojenne,
- wysiedlenia i migracje powojenne,
- zmiana granic państwowych,
- emigracja ludności niemieckiej,
- chaos gospodarczy pierwszych lat Polski Ludowej.
Spadek o około 14% w ciągu kilku lat jest bardzo wyraźny i odpowiada procesom obserwowanym na całym Śląsku.
6. Okres PRL i współczesność (1950–2026)
Po wojnie liczba mieszkańców utrzymywała się na względnie stabilnym poziomie:
- 1988 – 465 mieszkańców,
- 2002 – 454,
- 2021 – 439,
- 2026 (maj) – 419
W przeciwieństwie do wielu małych wsi Jankowice nie uległy całkowitemu wyludnieniu. Prawdopodobnie zdecydowały o tym:
- bliskość Raciborza i Rybnika,
- dobre warunki komunikacyjne,
- możliwość pracy poza rolnictwem,
- zachowanie funkcji mieszkaniowej.
Jednocześnie widoczne są współczesne procesy:
- starzenie się społeczeństwa,
- niż demograficzny,
- emigracja młodych ludzi,
- zmniejszenie liczby osób w gospodarstwach domowych.
Historia demograficzna Jankowic Rudzkich pokazuje kilka wyraźnych etapów:
- Mała wieś feudalna XVIII wieku – niska liczba ludności i duża zależność od rolnictwa.
- Eksplozja demograficzna XIX wieku – wynik poprawy warunków życia i wysokiej dzietności.
- Stabilizacja i emigracje przełomu XIX i XX wieku – wpływ industrializacji Śląska.
- Silne turbulencje okresu wojen światowych – ale bez całkowitego załamania demograficznego.
- Powojenne odbudowanie i stabilizacja – utrzymanie liczby mieszkańców mimo urbanizacji.
- Współczesny powolny regres demograficzny – typowy dla wielu europejskich wsi.
Najbardziej uderzającą zmianą nie jest jednak sama liczba mieszkańców, lecz przemiana struktury społecznej:
- od wielodzietnych rodzin żyjących po kilka gospodarstw w jednym domu,
- do współczesnych małych gospodarstw domowych i rozproszonej zabudowy.
Jankowice pozostają dzięki temu ciekawym przykładem śląskiej wsi, która mimo ogromnych przemian politycznych i gospodarczych zachowała ciągłość osadniczą przez ponad dwa stulecia.
opracowanie: D.Poborski 2026
Dodaj komentarz