Narodowy Spis Powszechny z 2002 r. ukazuje społeczność lokalną w momencie głębokiej transformacji społeczno-ekonomicznej, już po ponad dekadzie funkcjonowania w realiach gospodarki rynkowej. W badanej jednostce odnotowano 454 mieszkańców, co oznacza spadek względem roku 1988 (465 osób). Sam spadek liczebny był więc umiarkowany (ok. 2,4%), jednak znacznie istotniejsze pozostają zmiany wewnętrznej struktury ludności.

Struktura wieku – między stabilizacją a początkiem starzenia demograficznego

Najliczniejszą grupę stanowiła ludność w wieku 10–19 lat (91 osób; 20%), co wskazuje na silny efekt wyżu demograficznego lat 80. Było to pokolenie urodzone jeszcze w schyłkowym okresie PRL, wchodzące w dorosłość już w warunkach transformacji ustrojowej.

Drugą wyraźną grupą była ludność w wieku 30–39 lat (78 osób; 17,2%), czyli generacja aktywna ekonomicznie, budująca podstawy współczesnej struktury rodzinnej i zawodowej miejscowości.

Istotne znaczenie miały także grupy:

• 40–49 lat — 58 osób,
• 20–29 lat — 51 osób,
• 0–9 lat — 53 osoby.

Układ ten wskazuje na relatywnie szeroką podstawę demograficzną, ale zarazem widoczny początek procesu starzenia. Ludność w wieku 60+ liczyła 88 osób (19,4%), co oznaczało znaczny udział seniorów.

Szczególnie interesująca jest grupa 80+, licząca 14 osób (3,1%), co świadczy o wydłużaniu przeciętnego trwania życia.

Struktura płci – feminizacja starszych roczników

W strukturze ogólnej kobiety (239 osób; 52,6%) przeważały nad mężczyznami (215 osób; 47,4%).

Przewaga kobiet narastała wraz z wiekiem:

• 70–79 lat: kobiety 19, mężczyźni 9
• 80+: kobiety 10, mężczyźni 4

To klasyczny mechanizm feminizacji starości, wynikający z wyższej śmiertelności mężczyzn oraz dłuższego trwania życia kobiet.

Interesująca pozostaje natomiast przewaga chłopców w najmłodszych grupach (0–9), co wpisuje się w biologiczne prawidłowości struktury urodzeń.

Struktura ekonomiczna – dominacja wieku produkcyjnego

Największą część społeczności stanowiła ludność w wieku produkcyjnym (256 osób; 56,4%), z czego:

• mobilny wiek produkcyjny — 184 osoby,
• niemobilny — 72 osoby.

Ludność przedprodukcyjna (123 osoby; 27,1%) pozostawała nadal silna, co wskazuje na względnie dobrą reprodukcję biologiczną.

Ludność poprodukcyjna (75 osób; 16,5%) wskazuje jednak na rosnące obciążenie demograficzne.

Interesująca jest różnica płciowa:

• mężczyźni poprodukcyjni — 22
• kobiety poprodukcyjne — 53

To niemal 2,5-krotna przewaga kobiet.

Struktura wykształcenia – społeczeństwo o profilu robotniczo-zawodowym

Największą grupę stanowiły osoby z wykształceniem zasadniczym zawodowym (158 osób), co stanowiło podstawę lokalnej struktury zawodowej.

Drugą grupą były osoby z wykształceniem podstawowym ukończonym (134 osoby).

Wykształcenie średnie posiadało 40 osób, a wyższe jedynie 12.

Oznacza to, że społeczność zachowała wyraźnie tradycyjny profil edukacyjny, charakterystyczny dla środowisk lokalnych o przewadze pracy fizycznej i technicznej.

Zróżnicowanie płciowe wykształcenia

Wśród kobiet zauważalny był wyższy poziom edukacji formalnej:

• wyższe: kobiety 9, mężczyźni 3
• średnie: kobiety 25, mężczyźni 15

Natomiast mężczyźni dominowali w wykształceniu zawodowym:

• mężczyźni 101
• kobiety 57

To odzwierciedla tradycyjny podział ról społecznych ukształtowany jeszcze w realiach PRL.

Korelacje historyczno-społeczne

1. Transformacja ustrojowa a struktura pokoleniowa

Pokolenie 20–39 lat w 2002 r. stanowiło generację transformacji — wchodzącą w dorosłość po 1989 r. To właśnie ono przejęło funkcje ekonomiczne od generacji socjalistycznej.

2. Edukacja a płeć

Kobiety szybciej adaptowały się do nowych wymogów edukacyjnych transformacji, co widoczne jest w wyższym poziomie wykształcenia formalnego.

3. Starzenie a przestrzeń

Proces starzenia demograficznego nakładał się na wcześniejsze starzenie substancji mieszkaniowej (widoczne już w 1988 r.). Historyczne centrum osadnicze było równocześnie przestrzenią koncentracji starszych mieszkańców.

Powstawało więc zjawisko podwójnego starzenia przestrzeni:

• starzenie budynków,
• starzenie populacji.

Wnioski

Rok 2002 ukazuje społeczność znajdującą się w fazie przejściowej: nadal relatywnie młodą, ale już wyraźnie wchodzącą w proces starzenia demograficznego. Struktura wieku zachowała jeszcze cechy stabilności reprodukcyjnej, jednak wysoki udział seniorów i niski poziom wykształcenia wyższego wskazywały na ograniczone możliwości modernizacyjne.

Najważniejszym procesem społecznym była zmiana modelu społecznego: od struktury robotniczo-przemysłowej ku bardziej zróżnicowanemu społeczeństwu posttransformacyjnemu.

dane: https://new.stat.gov.pl/

opracowanie: D.Poborski 2026

powiązane:

Struktura chronologiczna zasobu mieszkaniowego Jankowic i jej konsekwencje społeczne (1988)

Poziom wykształcenia jankowiczan – 1970