Znalezione w archiwach…

„Opole, 21 czerwca 1921. Powstańcy kontynuują przegrupowanie. Nie przeszkadza to polskim bandom w podejmowaniu prób rozpoznania w odosobnionych miejscach na terenach okupowanych przez Niemców. I tak w nocy z poniedziałku na wtorek polski patrol, przybywający z terenów rzekomo opuszczonych przez Polaków, przedostał się do Raciborza w pobliże cegielni Mende. Tam natknął się na posterunek włoski i został zmuszony do odwrotu. We wtorek wieczorem Polacy wyprowadzili z Sowczyc atak na Wysoką i bezskutecznie zaatakowali niemieckie linie strzeleckie pod Wachowicami.

Według wiadomości z Raciborza, wioski leżące wokół Rud – Stanica, Bargłówka, Ruda Kozielska, Kolonia Renerowska, Jankowice, Zwonowice i Stodoły – są silnie obsadzone przez regularne wojska polskie, w całości wyposażone w karabiny. Polacy w tych wioskach przymusowo wcielili do wojska roczniki od 1888 do 1902. Francuska załoga w Rudach pozostaje bezczynna. Również w Rybniku 800 ludzi regularnego wojska polskiego ma stacjonować w zakładzie leczniczym. W Smolnej wzniesiono polską radiostację. W Rybniku i okolicy odbywają się przymusowe pobory.

W Suminie i Lyskach ponownie wykopano polskie okopy. W Lyskach, gdzie stacjonowały już dwie kompanie hallerczyków, w poniedziałek przybył silny oddział polskiej żandarmerii polowej. Roczniki od 1892 do 1902 zostały wezwane do natychmiastowego stawienia się do służby wojskowej. Kto nie wykona rozkazu, uznawany jest za dezertera. Lokal komisji poborowej znajduje się w Willi Neumann w kopalni Charlotte (Rydułtowy).

W Lygocie (Lukasine) i Kornowacu kręcą się polskie bandy. W Zawadzie Książęcej w nocy z 19 na 20 czerwca Polacy uprowadzili dwóch mężczyzn o orientacji niemieckiej. W ostatnich dniach do Raciborza przybyło 500 nowych uchodźców z miejscowości położonych na prawym brzegu Odry. Żywność w Raciborzu stała się bardzo rzadka, ponieważ napływ kupców żywności z terenów na prawo od Odry jest bardzo duży. Linia kolejowa Racibórz—Kędzierzyn jest obsadzona przez Włochów. Ruch pasażerski na tej trasie jest obecnie wstrzymany”.

---

na marginesie: Napięta sytuacja i powszechne rekwizycje doprowadziły do tego, że do Raciborza zaczęły napływać setki uchodźców z prawego brzegu Odry, a z powodu wstrzymania pociągów osobowych na linii do Kędzierzyna zaczęło tam bardzo brakować żywności. Przez rzekę przedzierało się także wielu wykupujących żywność handlarzy

---

„Czystka.

Racibórz, 6 lipca. W powiatach raciborskim, rybnickim, gliwickim i strzeleckim polskie bandy wielokrotnie powracają do wsi i napadają na niemieckie rodziny, które powróciły do swoich domostw ufając w akcję oczyszczającą. Lasy wokół Jankowic i Rud Małych roją się od insurgentów (powstańców), którzy nocami napadają na wioski, grabią Niemców i ich uprowadzają”.

słowem komentarza:

W okresie między marcem 1921 r. (plebiscyt) a 1922 r. na Górnym Śląsku nie istniała jeszcze ostateczna granica polsko-niemiecka, mimo że region był już „politycznie rozstrzygnięty” w sensie wyniku głosowania.

Obszar plebiscytowy pozostawał jednym, wspólnym terytorium administracyjnym, nadzorowanym przez Międzysojuszniczą Komisję Rządzącą i Plebiscytową.

• Nie było jeszcze podziału państwowego – granicy Polski i Niemiec w terenie po prostu nie wytyczono.
• Funkcjonowały jedynie linie kontrolne i strefy bezpieczeństwa, związane z obecnością wojsk alianckich oraz wcześniejszymi walkami i powstaniami śląskimi (ruchy oddziałów, lokalne napięcia, posterunki).
• Po III powstaniu śląskim (maj–lipiec 1921) sytuacja została „zamrożona” – strony zostały rozdzielone siłami alianckimi, ale bez formalnej granicy państwowej.

Podsumowując:
między 1921 a 1922 r. istniał stan przejściowy – region pod kontrolą międzynarodową, bez jeszcze ustalonej i obowiązującej granicy państwowej, choć już z politycznym podziałem „w drodze”.

Ofiarą takich działań z 1921 roku był Peter Struzina – mieszkaniec Jankowic / właścicielem karczmy – został zastrzelony (wrzesień 1921r.) przed swoim domem w okresie napięć po plebiscycie przeprowadzonym w marcu 1921 roku, a przed ostatecznym podziałem regionu i wytyczeniem granicy polsko-niemieckiej w 1922 roku.