Pomnik „Pamięci Ofiar I Wojny Światowej” w Rudach, usytuowany w pobliżu dawnego szpitalika „Rogera”, stanowi jedno z bardziej przejmujących, choć skromnych miejsc pamięci w tej części Górnego Śląska.
Jego forma jest typowa dla pomników powstających w okresie międzywojennym na terenach pozostających wówczas w granicach Niemiec. Najczęściej przyjmuje postać kamiennego obelisku lub prostego bloku z wyrytymi nazwiskami poległych mieszkańców okolicznych miejscowości – żołnierzy wcielonych do armii niemieckiej, którzy zginęli na frontach I wojna światowa. Inskrypcje, pierwotnie w języku niemieckim, podkreślały ofiarę życia i obowiązek wobec ojczyzny, często opatrzone były formułami o charakterze patetycznym i religijnym.
Lokalizacja przy szpitaliku nie jest przypadkowa. Obiekt ten w XIX wieku, pełnił funkcję opiekuńczą dla mieszkańców regionu – w czasie wojny i po jej zakończeniu mógł być miejscem leczenia rannych lub rekonwalescencji. Pomnik wpisuje się więc w przestrzeń naznaczoną doświadczeniem cierpienia, choroby i śmierci, tworząc swoisty krajobraz pamięci.
Po 1945 roku znaczenie pomnika uległo przemianie. Zatarciu lub usunięciu mogły ulec niemieckie napisy, a sam obiekt przestał być elementem oficjalnej narracji historycznej. Mimo to przetrwał jako materialny ślad lokalnej historii – świadectwo losów mieszkańców tych ziem, których tożsamość i przynależność państwowa zmieniały się wraz z granicami.
Dziś pomnik ten można odczytywać szerzej – nie tylko jako upamiętnienie poległych żołnierzy, lecz jako symbol dramatów całej społeczności. To ciche, nieco zapomniane miejsce przypomina, że wielka historia I wojna światowa dotknęła również niewielkie śląskie wsie, takie jak Rudy i inne okoliczne – w tym Jankowice, pozostawiając trwały ślad w pamięci zbiorowej regionu.
Powyżej lista mieszkańców Jankowic poległych w trakcie działań wojennych. Na szczególną uwagę zasługuje wpis dotyczący Petera Struziny, u którego odnotowano datę zgonu 1921 roku, a więc już po zakończeniu I wojny światowej. Struzina był właścicielem karczmy w Jankowicach i został zastrzelony przed swoim domem w okresie napięć po plebiscycie przeprowadzonym w marcu 1921 roku, a przed ostatecznym podziałem regionu i wytyczeniem granicy polsko-niemieckiej w 1922 roku.
| Nazwisko i imię | Data śmierci | Miejsce śmierci | Jednostka wojskowa | Zawód |
|---|---|---|---|---|
| Behr Ernest | 01 IX 1914 | Kasunow | 4 Kompania 1-go Batalionu 11 Pułku Piechoty Obrony Krajowej | lakiernik |
| Bajon Teodor | 31 VIII 1916 | Péronne nad Sommą – Francja | Kompania Saperów nr 261 | górnik |
| Dudek Józef (Joseph) | 04 VIII 1916 | Szpital w Charlottenburgu | II Batalion zapasowy Piechoty Obrony Krajowej – muszkieter | górnik |
| Franosch Franciszek (Franz) | 03 IX 1916 | Conrueth – Niemcy | II Królewsko-Pruski Rezerwowy Pułk Gwardii | górnik (ur. Corvey) |
| Kocztorz Karol (Karl) | 26 VI 1917 | Neudorf (Nowa Wieś) k. Katowic | VI Korpus Armii | murarz |
| Kuznik Alojz | 22 XII 1917 | Szpital wojskowy w Bawarii – oddział 62 | II Kompania Karabinów Maszynowych 227 Pułku Piechoty | piekarz |
| Mandrysch Max Józef | 02 I 1917 | Beaucourt – Francja | 3 Lotaryński Pułk Piechoty nr 135 – muszkieter | górnik |
| Porwoll Karol (Karl) | 23 X 1915 | Rethel – szpital etapowy VI Korpusu Armii | I Batalion Zapasowy 36 Pułku Fizylierów – fizylier | — |
| Porwoll August | 05 IV 1918 | Hamel | I Pułk Grenadierów – starszy szeregowy | górnik |
| Strzelczyk Paweł (Paul) | 29 IV 1918 | Szpital Polowy nr 331 | Batalion Zapasowy 15 Pułku Piechoty – muszkieter | górnik |
| Przybylla Franciszek (Franz) | 14 V 1915 | Ablain – Francja | Królewsko-Pruski Batalion Zapasowy 11 Pułku Rezerwowego Piechoty (9 kompania) | górnik |
| Strzelczyk Franciszek (Franz) | 26 IX 1915 | Neuville – Francja | Królewsko-Pruski Pułk Piechoty nr 23 | robotnik rolny |
| Bogusch Karl | 27 IX 1915 | brak danych | brak danych | — |
| Struzina Piotr (Peter) | 12 IX 1921 | Jankowice Rudzkie | Zastrzelony przed swoim domem (po plebiscycie) | oberżysta |
więcej na:
RENOWACJA POMNIKÓW 2026
Obecnie trwają prace renowacyjne zlecone przez Sołectwo Rudy a wykonawcą prac jest firma REINTEC. Poniżej zdjęcia z trwających prac [kwiecień-maj 2026]
zdjęcia: D.Poborski & REINTEC
